ShareShare | print|
E-mail deze pagina

Nieuwsbrief 85 (januari 2010)

1. Concert in de kijker : Maeterlinck en de muziek

In februari keert het Vlaams Radio Koor onder leiding van Bo Holten terug in de tijd, naar 1910. Rode draad doorheen het programma is de Belgische auteur Maurice Maeterlinck (1862-1949). Maeterlinck werd vooral bekend als librettist van Claude Debussy's enige opera Pelléas et Mélisande (een bespreking van deze opera vindt u in onze Historische Tekst). Naast een twintigtal toneelstukken schreef Maeterlinck ook een heel aantal gedichten, waarop verschillende Vlaamse componisten componeerden. Zo vinden we ondermeer de Gentse componisten Oscar Roels en Jules Toussaint de Sutter terug op dit programma, naast de compositie La douce nuit van chef-dirigent Bo Holten, uittreksels uit de originele versie voor zang en piano van Pélléas et Mélisande van Claude Debussy en het prachtige koorwerk Montagne van Paul Gilson op tekst van de Franse dichter Paul Fort.

Het publiek wordt tijdens deze concerten niet alleen in de klanken uit de vorige eeuw ondergedompeld, maar beelden uit de toenmalige actualiteit, kunst, architectuur en literatuur geven ook een visuele impressie van het bruisende leven uit die tijd. Presentator Guy De Pré vergast op commentaren en anekdotes, die het geheel nog aanschouwelijker maken.      

Concertdata

  • 23/02/2010 - Brugge - OLV ter Potterie - 20u00
  • 25/02/2010 - Lier - Jezuïetenkerk - 20u15
  • 26/02/2010 - Zoersel - Bethaniënhuis - 20u00
  • Meer info op www.vlaamsradiokoor.be  

    2. Felix Ceunen wint de Jef Van Hoofprijs 2010
    door Jef Van Hoof-fonds

    Voor de dertiende maal werd de driejaarlijkse Jef Van Hoofprijs voor compositie uitgeschreven. Bij de sessie 2010 luidde de opdracht om een werk te schrijven voor een solo-strijkinstrument (viool, altviool, cello of contrabas) met een duurtijd van 10 tot 20 minuten. De wedstrijd stond open voor alle Vlaamse componisten, ongeacht hun woonplaats of leeftijd. De jury onder erevoorzitterschap van Ernest Van der Eyken, had als leden Marc Verhaegen, Wim Henderickx en Luc Van Hove.

    De prijs, die een waarde heeft van 1.500 euro, werd door de jury eenparig toegekend aan het werk Parcae voor vioolsolo van Felix Ceunen [°Heusden, 1955]. Ceunen is laureaat van de Koninklijke Conservatoria van Antwerpen en Luik en maakte deel uit van de Koninklijke Muziekkapel van de Gidsen. Zijn oeuvre omvat symfonische werken, kamermuziek, stukken voor harmonie of fanfare, solo-instrumenten en synthesizer.

    De officiële overhandiging van de prijs zal plaatsvinden in de Blauwe Zaal van deSingel te Antwerpen tijdens de jaarlijkse Peter Benoit-herdenking van het Conservatorium Antwerpen, op maandag 1 maart 2010 om 20 uur.

    3. Topstukken uit de VMI-catalogus : Jef Schampaert (1899-1985)
    door Adeline Bouckaert

    In de catalogus van het Vlaams Muziekinstituut werden recentelijk de werken van Jozef Frans Maria ('Jef') Schampaert ingevoerd, goed voor circa 130 beschrijvingen. Schampaert werd op 18 februari 1899 in Kalfort-Puurs geboren. Zijn vader was koster-organist en dirigeerde verschillende muziekverenigingen uit de omgeving. Reeds als kind kwam hij dus in aanraking met de muziek en het valt dan ook niet te verwonderen dat hij ook zelf wou musiceren en componeren. Op elfjarige leeftijd schreef hij zijn eerste 'compositie': een kort stukje voor piano. In de loop van zijn professionele muziekcarrière beoefende Schampaert alle genres en stijlen. Zijn oeuvre omvat negenentwintig orkestwerken, negentien composities voor klein ensemble, eenentwintig solowerken, een opera, negen koorwerken, negenentwintig composities voor begeleide solisten (meestal tenor), een kindercantate, een kinderballet en een suite van acht kinderliederen. Met zijn Scherzo voor vier violen behaalde Schampaert in 1924 de prijs Albert de Vleeshouwer voor compositie. Het is echter vooral in zijn symfonische werken dat hij zich van zijn sterkste kant laat zien. Flor Alpaerts had hem de geheimen van orkestratie en compositie bijgebracht en onder diens leiding werd Schampaerts werk ook uitgevoerd. Bovendien is Schampaert ook de auteur van Kleine Harmonieleer; een pedagogisch werkje dat vroeger vrij algemeen in de muziekacademies als handboek werd gebruikt.

    - http://anet.ua.ac.be/desktop/vmi

    4. Lucienne Van Deyck krijgt Klara-carrièreprijs

    Op zaterdag 16 januari werd de Klara Carrièreprijs aan Lucienne Van Deyck toegekend. Met de Klara Carrièreprijs lauwert Klara elk jaar een uitvoerend musicus die zich op een heel bijzondere manier verdienstelijk heeft gemaakt. De Klara Carrièreprijs 2009 ging naar zangeres Lucienne Van Deyck om haar indrukwekkende professionaliteit, om haar rol in het artistiek verdedigen van de Vlaamse muziek en omwille van de onuitwisbare indruk die ze op haar talrijke leerlingen maakte.

    Uit het juryverslag
    "Het repertoire dat deze mezzo tijdens haar carrière aansneed lijkt een "wijd vertakte delta" te zijn. Haar grote technische beheersing en rijp stijlgevoel lieten haar toe zowat elk genre uit te voeren, opera, oratorium maar ook de liedkunst waarin ze met een verbluffend poëtisch gevoel ondermeer een grootste uitvoering van Schumannliederen op cd zette. Het strekt Lucienne Van Deyck tot zeer grote eer dat zij als internationaal veel gevraagde mezzo in haar repertoire ruimte bleef maken voor het uitvoeren van Vlaamse composities. Het besef dat een vooraanstaande soliste met internationale faam een groot deel van haar energie en inzet bleef wijden aan het uitvoeren van werken van eigen bodem heeft een niet te onderschatten effect gehad op de publieke appreciatie van de Vlaamse muziek. Lucienne Van Deyck combineerde haar intensieve concertpraktijk met een leeropdracht aan het Conservatorium van Antwerpen en het Stedelijk Conservatorium in Mechelen. De zangers die zij de principes van het zingen en de vreugde van het musiceren bijbracht zijn nagenoeg niet te tellen en bepalen voor een groot deel het huidige Vlaamse vocale landschap."

    Lucienne Van Deyck studeerde aan het Koninklijk Vlaams Conservatorium van Antwerpen en aan de Staatliche Hochschule für Musik in Keulen om zich nadien verder te vervolmaken bij Pierre Bernac in Parijs. Ze werd laureate van het Vocalistenconcours in 's Hertogenbosch en van het Internationale liedconcours van het Festival van Vlaanderen. Het repertoire van Lucienne Van Deyck omvat omzeggens alle werken van enige betekenis uit de hele Westerse muziekgeschiedenis, al legde de artieste zich nagenoeg uitsluitend toe op het lied en het oratorium en weinig of niet op de opera. In 1990 ontving zij de Fugaprijs van de Unie van Belgische Componisten voor haar verdiensten op het gebied van de Belgische muziek.

    5. Nieuwe portaalsite voor Resonant

    Op maandag 14 december lanceerde Resonant, centrum voor Vlaams muzikaal erfgoed, een nieuwe portaalsite rond muzikaal erfgoed in Vlaanderen. Het wereldwijde web biedt alsmaar meer informatie en diensten aan, ook op het vlak van muzikaal erfgoed. Dit resulteert soms in een doolhof van websites en informatie, waarop we vaak op zoekmachines vertrouwen die de relevantie in onze plaats bepalen. Om wat licht te brengen in deze donkere digitale wirwar geeft Resonant u vanaf nu op www.muzikaalerfgoed.be een ingang naar de wereld van het muzikaal erfgoed in Vlaanderen. Er wordt echter nooit dubbel werk gedaan: de voornaamste functie van de site is doorverwijzen naar de instanties die de informatie verstrekken.

    Op de portaalsite vindt u dan ook een gestructureerde sectie met links naar allerlei relevante websites. U kan zelf, aan de hand van uw eigen voorkeuren lijsten van links samenstellen of specifiek zoeken. Hierdoor krijgt u een mooi beeld van het muzikale erfgoedveld in Vlaanderen maar u vindt tevens tal van websites uit Nederland en de rest van Europa, waaronder catalogi, beeldbanken, componistenverenigingen, tentoonstellingen en meer.

    Het brede, in erfgoed geïnteresseerde publiek krijgt er naar keuze een kort of uitgebreid zicht op wat muzikaal erfgoed kan inhouden. U komt er ook alles te weten over de Vlaamse muzikale topstukken en de problematiek hieromtrent.

    Studenten en docenten vinden er mogelijke paperonderwerpen rond muzikaal erfgoed in Vlaanderen. Onderzoekers kunnen dan weer terecht voor een lijst van databanken in binnen- en buitenland. Ook de nieuwssectie informeert over gebeurtenissen en activiteiten rond muzikaal erfgoed, gekoppeld aan een tweemaandelijkse nieuwsbrief die u inlicht over de meest recente ontwikkelingen. Uiteraard kon er op een portaalsite rond muzikaal erfgoed ook geen klinkende muziek ontbreken.

    In 2010 breidt de site nog verder uit met links over muzikaal erfgoed in het buitenland en enkele themapagina’s rond specifieke problematieken en soorten muzikaal erfgoed. Ook de luistervoorbeelden worden uitgebreid met andere genres en perioden.

    - www.muzikaalerfgoed.be 

    6. Historische tekst : Herman Teirlinck over Pelléas et Mélisande van Claude Debussy
    door Herman Teirlinck

    Naar aanleiding van de concertreeks van het Vlaams Radio Koor met als rode draad 'Maurice Maeterlinck en de muziek' diepten we dit artikel van Herman Teirlinck op over Pelléas et Mélisande van Claude Debussy. 

    Pelléas en Mélisande (24 januari 1907)
    Toneelspel van Maurice Maeterlinck. Muziek van Claude Debussy.

    De opvoering van dit werk van twee uitzonderlijke kunstenaars blijkt een gebeurtenis in de Brusselse kunstwereld te zijn. Dit is zeer verwonderlijk, vooral als men bedenken gaat dat het hier een buitengemene kunst geldt, welke van alle gewone conventievormen afwijkt en, in haar uitslagen, zo broos lijkt, dat zij, voor niet- ingewijden, als onvatbaar of onnodig voorkomen moet. Ik geef toe dat een meelopers-snobisme veel tot het succes van Pelléas et Mélisande heeft bijgebracht, maar niet te betwijfelen is dat de nieuwerwetse doening van Cl. Debussy op onverwachtse wijze het publiek heeft ingenomen en geschokt. De oorzaak hiervan ligt aan de diep-menselijke gronden dezer muziek, die zich vermocht te ontwikkelen buiten en boven de kleine Maeterlinck-atmosfeer, en, zal ik maar ronduit zeggen, spijts de vernederende en verengende werking van die atmosfeer. Het marionettenspel van Maeterlinck is geworden, onder Debussy's muzikaal bedrijf, een spel van mensen, en dat is voor mij de zegepraal, ontzettend en ontegensprekelijk, van Debussy's kunst.

    De Pelléas et Mélisande van Maurice Maeterlinck, is geschreven na het innigere Intérieur en vóór het bredere Monna Vanna. Het is een zonderling spelletje met gemanierde handen om een kinderlijk sprookje geweven. Het sprookje is op zijn eigen zeer mooi, maar misselijk zijn sommige excentriciteiten der bewerking, en het is mij niet duidelijk waarom enkele heerlijke simpelheden er tot rare symbolen zijn verwrongen. Dit is overigens een procédé van Maeterlinck: hij maakt een eenvoudig gewoon feit tot een zeldzame betekenis met het belang ervan - zonder uitlegging - te vertiendubbelen. Nu is die betekenis daarom niet altijd klaaruitstralend. Integendeel. Ze verwijlt in de nevelen van dampige zinspelingen; ze schuift gelijk grijze sluiers over de poppenhandeling, en ze is, op slot van rekening, een groot bedrog.

    Bezie me daar die balkonscène: Mélisande ontrolt langs de muur haar weelderig haar: het rolt en raakt Pelléas 'tot op het hart'. Pelléas streelt het gulden haar. Hij bindt het vast aan klimmende boomranken. Hij kan het niet meer los maken... Maar dat lieve gedoe, verzwaard door lompe symbolistische inzichten en beladen met al het gewicht van het toneelperspectief, verliest dadelijk zijn kinderlijke gratie en wordt wandrochtelijk. Anderen zullen zeggen: 'Dit zijn stukjes om in stille kamer te lezen. Zij mogen niet worden op het toneel gebracht'. Neen, de fout van Maeterlinck is een organische en een grondige, en zij blijft zich tallenkant te voorschijn opdringen, hoe voorzichtig men ook de lezing of de opvoering met alle uiterlijke stemmingstoebehoorten omhangt. De naïveteit van Maeterlincks schrijversformule is geen zuster van gracielijke eenvoud. Zij is een artistiekerig effekt. Ik zeg niet dat Maeterlinck 'vreemd doet' om zijn theaterdingetjes tot 'vreemde angstigheidjes' op te smukken. Ik wil wel aannemen dat hij het met zijn kunst goed meent en ze niet tot een akelige prostitutie dwingt. Maar ik zeg dat, aan de bodem van deze kunstenaarsziel, een holle valsheid ligt en dat zijn kunstprodukten, als parasieten van dees principieel bedrog, er opbloeien.

    Ik kan me Maeterlinck goed uitdenken als een hovenier, die de botten en scheuten uit de vrije levensgrond oppiekt, om ze in nauwe pastiche-perken over te planten. De zoete gezonde levenssprookjes groeien daar dan gelijk koortsige, matte levenshallucinatiën, en de lustige trillende Vlaamse taal, in vreemde zinsonomatopeeën omzet, klinkt er gelijk een langzaam echo van mensengeluiden. Want, wat Maeterlinck doet met zijn 'onderwerpen' doet hij ook met zijn 'taal'. Hij vertaalt - niet op zijn Kaekebroeks, natuurlijk - de zinrijke wendingen of klank-nabootsende weelde van zijn Gentse gewesttaal. Een vriend sprak mij, dien aangaande, van een typisch Gents gezegde:
    "'k Goa ne kier iet zeggen oan iemant" wat ge dan bij Maeterlinck terug vindt, alleen om de rare klankverwisseling, aldus: "…Je vais dire quelque chose à quelqu'un."

    Met al zulke middelen geraakt men gemakkelijk tot de zeldzame stemmingen welke Octave Mirbeau op hol hebben gebracht. Octave Mirbeau vergeleek Maurice Maeterlinck bij Shakespeare-op-zijn-mooist, na de verschijning van de ruchtige Princesse Malaine - Zeker is Maeterlinck een schoon-aangelegd artiest, maar Shakespeare is de hogere uiting van het gloeiende en golvende passieleven, en Maeterlinck is bijna het tegenovergestelde - zegge: de omzetter der 'versteende' passie op broze conventiegronden.

    Wat is er al niet moeten gebeuren om die broeikast-kunst tot haar vrije menselijkheid terug te brengen! Het is gebeurd nochtans, dank zij de muziek van Claude Debussy, die de Maeterlinkse 'gegevens' heeft bevrijd, ontwikkeld en verbreed. De geestdriftige Brusselse correspondent van de Nieuwe Rotterdamse Courant heeft zich afgevraagd 'of dit nog muziek was'. Dit is, zeer zeker, muziek. Ik weet geen kunstuitingen, die meer 'muzikaal' aangelegd zijn dan deze. Zonder te willen in technische bijzonderheden treden, meen ik dat het nodig is Debussy's techniek in haar algemeenheid te definiëren en haar plaats aan te tonen in de muzikale evolutie der laatste tijden. Ik verwijs naar het eigenaardig artikel van Paul Gilson in Le Soir van 11 januari.

    Claude Debussy veroordeelt de toepassing der symfonie-behandeling op een dramatisch vertoog, hetgeen is wat Wagner heeft gedaan. Hij gaat dus niet mede met Wagner. Hij is overtuigd dat men eerlang de grondelijke misgreep van Wagners theorie zal inzien. "La musique", bewijst Debussy, "a un rythme dont la forme secrète dirige le développement; les mouvements de l'âme en ont un autre plus instinctivement général et soumis à de multiples événements. De la juxtaposition de ces deux rythmes il naît un perpétuel conflit. (Ik zelf onderlijn, ook verder). Cela ne s'accomplit pas en même temps: ou la musique s'essouffle à courir après un personnage, ou le personnage s'asseoit sur une note pour permettre de la rattraper. II y a de miraculeuses rencontres de ces deux forces, et Wagner peut s'honorer d'en avoir provoqué quelques-unes, mais cela est dû à un hasard qui, beaucoup plus souvent, n'est que maladroit et décevant. Ainsi donc, et pour tout dire, l'application de la forme symphonique à une action dramatique pourrait bien arriver a tuer la musique dramatique au lieu de la servir..."

    Dit staat vast: Debussy zal de symfonische inmenging niet toelaten (Gilson zegt met reden: "Chaque drame wagnérien est en quelque sorte une immense symphonie.") Debussy heeft dus het leitmotiv niet nodig, hetwelk is een leidende formule, ritmisch melodisch of harmonisch genoteerd, doorlopend als een toelichtende draad, en verduidelijkend de betekenis van de hoofdzakelijkste symfonische kunsttoestanden. Het zijn in de grond muzikale allegorieën.

    "Voilà", zegt Debussy, "la musique obligée de s'encombrer de petites phrases obstinées et qui veulent être entendues malgré tout. En somme, prétendre que telle succesion d'accords représentera tel sentiment, telle phrase un quelconque personnage est un jeu d'anthropométrie assez inattendu." Debussy beweert dat de symfonische (wagneriaanse) methode de dramatische handeling tot een bovenzinnelijke verwikkeling verwringt, en dat, in zulk geval, de muziek niet zuiver inwerken kan. "Ne devriez-vous pas en supprimer les complications parasites qui l'assimilent, pour l'ingéniosité, à une serrure de coffre-fort?"

    Ge zult al dadelijk begrepen hebben, wat, na al dergelijke verklaringen, het ideaal van Debussy zal zijn. Hij zal alles vereenvoudigen. Hij zal niet symfonisch beschrijven, hij zal, passend-begeleidend, medegaan met de psychologische handeling, hij zal ze volgen en uitleggen, d.i. hij zal een muzikale atmosfeer stichten die te allen tijde het gebaar van het gebeurend mensenbedrijf omhangt. Geen formulen, geen geijkte middelen, geen technische vooringenomenheid, geen conventionele architectuur. Zijn muziek wil een wiegend geluid zijn, dat op en neder gaat, dat leeft in al zijn nevenseengeschikte onderdelen, dat buiten de bovenzinnelijke en voorbedachte berekening van verhoudingen zich beweegt en maar leeft, innig en voortdurend in de tijd. Veelvormig zal deze muziek wezen, want ze gaat niet uit van een enkelvormig beginsel, zij heeft niet slechts één oorzaak, zij ontvlucht alle vorm-centralisatie. Veel-en-duizendvormig zal zij wezen want elke harer gecoördineerde motieven is de oorzaak van het naastvolgend motief, veelvoudig dus, zoals de wind die aanwaait, en gaat, en sterft, en weer opleeft uit zijn eigen golvend gerucht.

    Claude Debussy heeft hier eigenlijk de impressionistische hervormingen der nieuwere schilderkunst, muzikaal bewerkt, ingevoerd. Ook hij wil het klare licht omzetten in klanken en ritmen en de kunstopvattingen van een Monet en een Degas zijn, in de grond, insgelijks de zijne. Hij werkt met welluidende vlekjes, die door heimelijke lichtdraden, aan elkaar verbonden zijn, en hij geraakt, aldus, tot een harmonisch spel van klankschakeringen, dat in waarheid de gehele beweging is van de simpel-gebeurende levenscadans. Deze kunst zal dan ook 'fysiek' op de toehoorder inwegen. Zij is de aandoening van het geluid. Zij streelt over uw lijf, kriebelt en aait en schart en slaat. Zij dwingt u het drama te beleven.

    Hoe echt-naïef, hoe zuiver en zeer in haar bedoelingen en haar uitslagen - maar hoe ingewikkeld in haar praktische middelen is een dergelijke muziek! Om de dramatische muziek tot zulke 'eenvoud' te brengen, heeft Claude Debussy al de geleerdheid van een bij Richard Strauss te vergelijken technicus moeten bemeesteren en gebruiken. Deze partituur, die de verwezenlijking der simpele natuurgeluiden benadert, verraadt in al haar wendingen en schikkingen, de meesterlijke vermogens van een fijne en sterke, àl-voelende en àl-wetende kundigheid.

    Wonderlijk zijn de machten van dit kunstwerk. De Pelléas en Mélisande van Maurice Maeterlinck, herschapen tot de Pelléas en Mélisande van Claude Debussy, herkrijgt haar volle betekenis. Wat door de acute literatuur van de een vernauwd, vervreemd of opgeblazen werd, komt door de zuivere 'uitlegging' van de andere, nu muzikaal, geheel tot zijn recht. Alles wordt weer natuurlijk. Alles gebeurt natuurlijk en gij voelt het warme sprookje u naderen en omdoen met gans de aandoening van zijn klare passiestrijd. Hoe heerlijk! Mélisande, Pelléas, Arkel, Yniold, Golaud, Geneviève, wel! zij zijn het 'decoratieve' almeteens ontgroeid, en zij doen en drijven, in vlezigen lijve, àl maar driften en angsten en verlangens en liefde! Zij zijn waarheid geworden. En nu grijpt u het kunstwerk aan het hart. Het beweegt u en roert u en heerst over u. Het wil u niet loslaten, eer alles is volbracht. Laat mij aan het einde van deze vluchtige esthetische bespiegelingen, drukken op de ongemene belangrijkheid van het zeer zeldzaam en oppermachtig vermogen van dit stralend kunstwerk - namelijk, dat het u niet loslaten wil, eer alles is volbracht.

    NASCHRIFT: Ik heb, hoger, de gelegenheid gehad te wijzen op een artikel van M. Paul Gilson in Le Soir. Ik heb er, tot de opheldering van Debussy's kunstinzichten, zekere uittreksels uit Debussy's eigen vertogen in opgenomen. Ik kom hierop gaarne terug. Ik heb met nieuwsgierige verwachting dit aangekondigd artikel tegemoet gezien. Ik erken inderdaad de niet geringe bevoegdheid van M. Gilson, maar ik stelde, in het huidig geval, een verdubbeld belang in het oordeel van een zo geleerd en tevens zo recht-tegenover-Debussy-staand musicus. Ik heb er, tot mijn stichting, een uitgebreide technische behandeling der muzikale vormen van de symfonie en de lyrische opera in gevonden - tot mijn spijt echter, geen het minste oordeel over Debussy's werk zelf.

    Het is, binst de lezing van bewust artikel, wel te gissen dat M. Gilson met sceptische terughouding het kunstproces van Debussy bewonderd heeft. Hoe zou hij anders, hij juist die onze nationale muziek verrijkt heeft met juwelen van uiterst beeldrijke vorm, vervaardigd uit de conventionele toepassing der muzikale traditie? Hij is dus zeer omzichtig moeten te werk gaan, heeft Debussy toegelicht met Debussy's citaten, maar bleef ons een besluit, een eigen oordeel schuldig. Dit is zekerlijk spijtig - dewijl het hier toch een werk gold van allereerste waarde en de roerselen wellicht der toekomstige muziek.

    Spijtiger derhalve is, dat M. Gilson terloops zich aan een paar misselijke zetjes heeft plichtig gemaakt. Ergens zegt hij: "la musique de M. Debussy souligne chaque mot, chaque geste, avec des mondes d'intentions." Het kan M. Gilsons mening niet zijn dat het bij Debussy slechts een 'monde d'intentions' is gebleven. Verklaringen van die aard vergen een duidelijker bewijsvoering. Het is overigens ook niet waar dat "M. Debussy souligne chaque mot, chaque geste". Debussy heeft heel de psychologische toestand hernomen, herzegd, herschapen. Dat is heel wat anders.

    Op een andere plaats krijgt ge de volgende ironie te proeven: "Je pense bien qu'au bout d'une dizaine d'auditions, vous aurez découvert quelques-uns des mouvements multiples qui ont fait naître cette oeuvre extraordinaire, et un peu de ce qu'elle contient de vie intérieure."

    Wat wil dat betekenen?
    Dat sommige mensen pas na de tiende opvoering wat van het stuk zullen snappen is wel mogelijk. Die zelfde burgers zullen niet minder dan tien vertoningen van Prinses Zonneschijn nodig hebben eer ze klaar beginnen te zien in de onbetwistbare schoonheden van M. Gilsons werk. Dat is toch geen criterium, hoop ik?
    Zulke losse uitspattingen zijn, vanwege M. Gilson, dunkt mij, niet gewenst.

    - Teirlinck, Herman, Brussel 1900, samengesteld door J. Van Schoor, Antwerpen/Amsterdam, 1981, p. 165-170.