Sonate, op. 8 (partituur verkrijgbaar bij Andelmusic)

Jane Vignery werd geboren als Jeanne Emilie Virginie Vignery in Gent en was het enig kind van Palmyre Buyst en Marcel Vignery. Haar moeder Palmyre Buyst (1875-1957) was pianist en componist en gaf haar dochter haar eerste muzieklessen. Maar ook aan de kant van haar vader, een ingenieur, zat er muziek in de familie: haar grootvader Emile Vignery (1852-1926) componeerde onder meer pianomuziek en dirigeerde een fanfare en een harmonie in Bouillon. Drie van zijn vier kinderen waren actief met muziek bezig: Alice componeerde liederen, Marcel (vader van Jane) speelde verschillende blaasinstrumenten en Denise studeerde met succes piano aan het Koninklijk Conservatorium van Gent, waar ze les kreeg van Palmyre Buyst, haar latere schoonzus.

Jane Vignery studeerde aan het Gentse Conservatorium bij gereputeerde componisten als Léon Torck, Léon Moeremans (harmonie) en Martin Lunssens (contrapunt en fuga). In 1930 besloot ze te gaan studeren aan de École Normale de Musique in Parijs, die sinds de stichting in 1919 door Alfred Cortot studenten uit de hele wereld naar de Franse hoofdstad lokte. Daar kreeg ze vioolles van drie eminente Franse violisten, met name Marcel Chailley, Jules Boucherit en Jacques Thibaud. In Parijs behaalde ze het Diplôme d’exécution de violon (1932), het Diplôme d’études françaises de l’Institut féminin de l’enseignement supérieur (1933) en het Licence de l’enseignement (1936). Voor dit diploma schreef ze een persoonlijk getinte thesis met als titel De la sensibilité de l’artiste en général et de ses moyens d’expression pour le violiniste. In 1938 behaalde ze ook nog het Licence de concert voor viool voor een jury met onder anderen Charles Münch en Jean Fournier. Daarnaast studeerde ze ook harmonie bij Nadia Boulanger en Jacques de la Presle en zou ze ook muziekanalyse gevolgd hebben in de klas van Paul Dukas.
De dreigende oorlog onderbrak haar studies en ze keerde naar Gent terug. Een hardnekkig spierprobleem in haar rechterarm fnuikte echter haar ambities als violiste. Noodgedwongen gaf ze haar vioolcarrière op en ging ze zich toeleggen op harmonie en compositie. Bij conservatoriumdirecteur Jules Toussaint de Sutter studeerde ze ondertussen compositie en onder diens begeleiding behaalde ze in 1941 een eervolle vermelding in de Prijs van Rome met haar cantate La lumière endormie. Vignery was de enige van de vijf deelnemers die door de jury onder voorzitterschap van Lodewijk Mortelmans werd beloond. Een jaar later won ze de driejaarlijkse Prix Émile Mathieu met haar Hoornsonate op. 7, een uitdagend werk dat tot vandaag nog vaak wordt uitgevoerd en opgenomen. Ze was erg productief rond die tijd; ze componeerde toen ook het symfonisch gedicht Vision de guerre, de cantate La fille de Jephté, motetten voor koor en orkest, liederen en pianowerken.
In 1945 werd Jane lerares harmonie aan het Koninklijk Muziekconservatorium in Gent waar ze talrijke leerlingen vormde. Op 15 augustus 1974 kwam ze om het leven bij de treinramp in Luttre die aan achttien mensen het leven kostte en meer dan zestig gewonden maakte.

De Sonate voor viool en piano op. 8 componeerde Vignery tijdens de winter van 1942-1943; ze droeg het werk op aan haar in 1936 overleden vioolleraar Marcel Chailley. Nog in 1943 werd haar sonate, in concurrentie met zeven andere inzendingen, door de Koninklijke Academie van België bekroond met de Prix Irène Fuerison, genoemd naar de Gentse componiste Irène Fuerison (1875-1931). De kenspreuk waarmee ze haar sonate voor deze compositiewedstrijd anoniem had ingediend, luidde: ‘L’homme doit agir comme s’il pouvait tout, avec l’humble conscience de ne pouvoir rien.’

Over haar Vioolsonate schreef ze zelf: ‘De vier bewegingen eerbiedigen de klassieke structuur van de sonatevorm, van het Lied in drie secties, van het Beethoveniaans scherzo en [het] rondo, verruimd door de moderne vrijheden. Uit het thema A van het eerste allegro ontstaan de eerste thema’s van het scherzo en de finale, terwijl de inleidende muzikale zin van de tweede beweging gedragen wordt door een reminiscentie van het thema B van ditzelfde eerste allegro. De cyclische constructie verzekert aan het werk de onmiskenbare eenheid niettegenstaande de zeer contrasterende eigenschappen van de verschillende bewegingen. In deze sonate heb ik niet een oorspronkelijkheid naar de thans heersende mode betracht, ik heb alleen “muziek” willen schrijven door aan elk deel, aan elk thema gloed, leven en waarheid te schenken.’

Vignery bezorgde deze tekst aan Corneel Mertens die als diensthoofd van de muziekdienst van de Belgische Nationale Radio-Omroep op 23 april 1945 de Vioolsonate liet uitvoeren door violist Georges Maes en pianist Pieter Leemans in het programma ‘Ontdek nieuwe horizonten’. Ook de violist Franz Wigy zou het werk later uitvoeren. In 1997 namen violist Paul Klinck en pianist Luk Vaes Vignery’s werk op en brachten het samen met de Vioolsonate van haar moeder, Palmyre Buyst’, op cd uit (Sonates Palmyre Buyst & Jane Vignery, PKP010).

Bronnen: Archivalia Jane Vignery (Koninklijk Conservatorium Gent)